Schaamte en emotie-eten: waarom verborgen pijn vaak via eten spreekt
“Schaamte is het intens pijnlijke gevoel dat er iets fundamenteel mis met ons is — en dat we daardoor geen liefde of verbondenheid verdienen.”
— naar Brené Brown
“Ik weet precies wat ik zou moeten doen… maar waarom lukt het me niet?”
Veel mensen die worstelen met emotie-eten stellen zichzelf die vraag.
En meestal volgt daarna iets anders:
zelfkritiek.
Waarom heb ik geen discipline?
Waarom doe ik dit steeds weer?
Wat is er mis met mij?
Dat lijkt op motivatie.
Maar vaak is het iets anders.
Het is schaamte.
En schaamte is een van de krachtigste — én minst besproken — drijfveren achter emotie-eten.
Wat is schaamte?
Schaamte gaat niet over gedrag. Schaamte gaat over identiteit.
Niet:
“Ik at teveel.”
Maar:
“Ik bén teveel.”
Dat verschil raakt de kern. Schuld kan leiden tot verandering. Schaamte leidt vaak tot terugtrekken, verbergen en verdoven. En precies daar komt eten vaak in beeld. Niet omdat je zwak bent. Maar omdat eten tijdelijk doet wat jij op dat moment nodig hebt:
“Schaamte fluistert dat je moet verbergen wie je bent; heling begint wanneer je jezelf durft te laten zien.”
Lees ook:
Hechtingsproblematiek
Kun je bindingsangst overwinnen?
Ik weet zeker wat mijn partner denkt, denk ik
Snel navigeren naar:
- Waarom schaamte leidt tot emotie-eten
- Hoe herken je schaamte?
- Wanneer ontstaat die schaamte?
- Waarom streng zijn averechts werkt
- Hoe ga je met schaamte om?
- Oefening
- Een andere benadering met de BALANSmethode
- Hulp bij piekeren en emotie-eten op YouTube
- Hulp nodig om te veranderen?
- Publicaties van Marleen Derks
Waarom schaamte leidt tot emotie-eten
Vanuit neurowetenschappelijk perspectief activeert schaamte het dreigingssysteem.
Dat betekent:
• verhoogde cortisol,
• activatie van het limbisch systeem,
• minder activiteit in de prefrontale cortex (je remsysteem),
• sterkere impulsiviteit.
Met andere woorden:
je lichaam gaat in overlevingsmodus.
En eten — vooral suiker- en vetrijke voeding — activeert tijdelijk het beloningssysteem
(dopamine), waardoor spanning even daalt.
Dat voelt als opluchting.
Maar daarna volgt vaak:
1. opluchting
2. schuld
3. schaamte
4. nieuwe spanning
5. opnieuw eten
Dat noemen we de shame-eating cycle.
Schaamte → spanning → eten → opluchting → schuld → schaamte
Hoe herken je schaamte?
Schaamte klinkt vaak niet als schaamte.
Ze klinkt als:
Herkenbaar?
Dan is het tijd om niet alleen naar eten te kijken.
Maar naar de emotie onder het eten.
Wanneer ontstaat die schaamte?
Vaak veel eerder dan mensen denken.
Misschien leerde je ooit je te schamen voor je emoties:
Dan leer je:
mijn emoties zijn lastig.
Of leerde je door opmerkingen je te schamen voor je lichaam:
Dan leer je:
mijn lichaam klopt niet.
Of leerde je je te schamen over je behoeftes:
Dan leer je:
ik ben teveel.
En eten wordt dan een stille manier om jezelf tóch iets te geven.
Troost.
Rust.
Veiligheid.
De therapeuten van de Piekerpoli werken met een behandeling op maat en schuwen een gecombineerde aanpak niet. Daarnaast maken zij gebruik van specifieke methodes zoals de KEUZE methode bij Piekerproblematiek (Nooit meer piekeren), en de BALANSmethode bij emotie-eten om inzicht en handvatten te versterken (Eten zonder bodem).
Waarom streng zijn averechts werkt
Veel mensen reageren op emotie-eten met controle:
Dat voelt logisch.
Maar onderzoek laat zien dat juist zelfkritiek emotie-eten versterkt.
Zelfcompassie werkt beter.
Dat betekent niet:
“laat maar.”
Het betekent:
“ik ga begrijpen wat hier gebeurt.”
Dat is iets heel anders.
Hoe ga je met schaamte om?
1. Benoem haar
Zeg niet:
“ik ben zwak.”
Zeg:
“ik voel schaamte.”
Dat activeert je prefrontale cortex en vermindert emotionele intensiteit.
2. Onderzoek de trigger
Vraag jezelf:
Vaak is dat:
troost
veiligheid
rust
verbinding
3. Doorbreek geheimhouding
Schaamte groeit in stilte. Ze krimpt in verbinding. Praat erover met een therapeut, coach, vriend of
partner.
4. Oefen zelfcompassie
Vraag:
“Wat zou ik tegen een goede vriend zeggen?”
Zeg dat daarna tegen jezelf.
Dat voelt ongemakkelijk.
Maar het werkt.
Emotie-eten is zelden een gebrek aan discipline. Het is vaak een poging tot zelfzorg —
alleen op een manier die niet meer werkt. Onder het eetgedrag zit geen zwakte. Daar zit meestal een wond. En die wond vraagt geen oordeel. Die vraagt aandacht. Zachtheid. En verbinding.
Misschien begint herstel niet met minder eten.
Misschien begint het met minder schaamte.
Meer lezen?
In mijn boek Eten zonder bodem lees je hoe je emotie-eten leert begrijpen en doorbreken vanuit psychologie, gedragsverandering en de BALANS-methode.
Contact
Wil je een afspraak maken? Gebruik het afspraakformulier.
Oefening
Praat met het deel dat eet
Sluit je ogen.
Vraag jezelf:
“Welk deel van mij wil nu eten?”
Is het een moe deel?
Een verdrietig deel?
Een bang deel?
Vraag daarna:
“Wat heb jij nodig?”
Vaak is het antwoord niet:
chocola.
Vaak is het:
rust,
troost,
veiligheid,
liefde.
Dat verandert alles.
De schaamtebrief
Pak papier.
Schrijf 5 minuten zonder stoppen:
“Waar schaam ik me voor rondom eten?”
Schrijf daarna:
“Wat heeft dit deel van mij nodig?”
En eindig met:
“Ik ben méér dan mijn eetgedrag.”
Herhaal hardop.
Voel wat dat doet.
Een andere benadering met De BALANSmethode uit Eten zonder bodem
De BALANS-methode (ontwikkeld door Marleen Derks) helpt je stap voor stap op een liefdevolle manier los te komen van emotie-eten en destructieve patronen, door meer bewustzijn, zelfcompassie en vertrouwen op te bouwen.
Dat is precies waar de BALANSmethode je bij kan helpen:
Binnen de BALANS-methode kijken we niet alleen naar wat je eet.
We kijken naar waarom.
1. Bewustzijn
Herken het moment vóór het eten.
Wat voel je?
2. Aandacht
Niet wegduwen.
Luisteren.
Wat probeert deze emotie je te vertellen?
3. Loslaten
Laat oude overtuigingen los:
“ik moet perfect zijn”
“ik mag dit niet voelen”
4. Acceptatie
Je hoeft je gevoel niet op te lossen.
Je hoeft het eerst alleen maar toe te laten.
5. Nieuwe gewoontes
Op een andere manier emoties reguleren:
wandelen
ademen
schrijven
verbinden
6. Stimuleren
Train mildheid.
Niet harder.
Zachter.
Dat is geen zwakte.
Dat is herstel.
De BALANS-methode is geen snelle oplossing, maar een liefdevolle weg terug naar jezelf. Laat het lichaam jouw kompas zijn, niet als vijand, maar als wegwijzer. Emotie-eten, bindingsangst en verlatingsangst vragen geen controle, maar verbinding – met jezelf, je behoeften en je innerlijke veiligheid.
Je bent tot de conclusie bent gekomen dat je toch echt iets wilt veranderen aan het geschommel tussen dempen van emoties, stress, schaamte, angst voor afwijzing en nog meer eten of andere manieren die je niet helpen. Hoe doe je dat dan? Ik schreef daar al eerder over in Eten zonder bodem en Nooit meer piekeren. Aanvullend vind je op het Piekerpolikanaal op YouTube meer gratis oefeningen die je bij je proces helpen om emotie-eten te veranderen in goede zelfzorg.
Hulp bij emotie-eten op het YouTube Piekerpoli-kanaal
Hulp nodig om te veranderen?
Je houding en gedrag veranderen vergt veel doorzettingsvermogen en discipline en toch kun ook jij leren veranderen! En hoe vaker je met succes de fasen van gedragsverandering doorloopt, hoe makkelijker het wordt. Een succesvolle gedragsverandering vergroot je zelfvertrouwen en geeft je een boost om door te zetten. Als je hulp nodig hebt bij je veranderingsproces, omdat je niet weet hoe te beginnen of omdat het je niet lukt om vol te houden, neem dan eens contact op met de Piekerpoli. Onze therapeuten helpen je graag om je doelen te bereiken!
Publicaties van Marleen Derks
Het boek ‘Nooit meer piekeren’ van psycholoog en piekertherapeut Marleen Derks bevat tips, oefeningen en adviezen om van het piekeren af te komen. Zij ontwikkelde op basis van wetenschappelijk onderzoek haar eigen KEUZE methode, waarmee ook jij in vijf stappen kunt afrekenen met je innerlijke criticus. Op de bijbehorende website Nooitmeerpiekeren.nl kun je diverse werkbladen en audiobestanden bij dit boek downloaden.
Wat levert het je op als je Nooit meer piekeren leest?
• Nieuw inzicht in wat je gedachten doen en waarom je piekert.
• Oefeningen en tips om je gedachtestroom te doorbreken.
• Betere emotie¬regulatie: je leert jezelf kalmeren in stressvolle momenten
• Meer zelfvertrouwen en veerkracht, zodat je in controle komt te staan over je denken en handelen .
Het tweede boek van Marleen Derks is genaamd: ‘Eten zonder bodem’ en is opgebouwd vanuit eigen ervaring, wetenschappelijk onderzoek, wetenschappelijke literatuurstudies en meerdere verdiepende opleidingen en bijscholingen. Marleen Derks werkt sinds 2008 met mensen die tobben met hun eetgedrag, zoals emotie eten en andere eetproblemen en eetstoornissen. Dit doet zij als een betrokken ervaringsdeskundige psycholoog. Het boek ´Eten zonder bodem´ bevat tips, oefeningen en adviezen om een betere relatie met jezelf en met eten te krijgen. Marleen Derks ontwikkelde op basis van wetenschappelijk onderzoek een nieuwe methode om met emotie-eten af te rekenen. De BALANS methode, waarmee je in zes stappen kunt afrekenen met te veel eten en diëten. Op de bijbehorende website Etenzonderbodem.nl kun je diverse werkbladen en audiobestanden bij dit boek downloaden.